واحد سلامت خانواده
- خانم دکتر دوستمحمدی کارشناس مسئول سلامت خانواده ستاد شهرستان سمنان
- - خانم محترم شهاب کارشناس سلامت خانواده ( مسئول برنامه سلامت مادران )
- خانم راضیه بندری کارشناس سلامت خانواده ( مسئول برنامه سلامت کودکان )
- خانم راضیه احسانی کارشناس سلامت خانواده ( مسئول برنامه باروری سالم و جوانی جمعیت )
- خانم شهربانو رشیدی کارشناس سلامت خانواده ( مسئول برنامه سالمندان )
مقدمه :
خانواده یکی از اساسی ترین ارکان جامعه محسوب شده و به عنوان یک نهاد ،که از افراد مختلفی تشکیل شده دارای امتیازاتی است که آن را از دیگر نهادها مجزا میسازد . یکی از این امتیازات وجود همگونی نسبی در اعضای آن است . این امتیازدر خانواده باعث میشود که اثربخشی فعالیت ها درآن با توجه به ارتباطات ذاتی که در بین اعضای خانواده برقرار است بیشتر و بهتر شود . بنا براین کارآیی برنامه های سلامت که محور توسعه اجتماعی است در محیط خانواده های افزایش یافته و موجبات اعتلای جامعه را فراهم می آورد . از همین رو یکی از رویکردهای اصلی نظام سلامت برنامه ریزی مبتنی بر خانواده بوده وبه همین منظور دفتر سلامت خانواده وجمعیت از سالهای قبل دروزارت بهداشت ، درمان وآموزش پزشکی طراحی شده است.
این گروه همچنان متولی اجرای عمده ترین و اصلی ترین برنامه های نظام سلامت در مراکز بهداشتی درمانی، پایگاه و خانه های بهداشت هستند. بیش از 50 درصد خدمات جاری مراکز ارایه دهنده خدمات به نوعی به فعالیت های این گروه باز می گردد.
در حقیقت واحد سلامت خانواده مجموعه فعالیتهایی را در می گیرد که منجر به سلامت و بهزیستی هر چه بیشتر مادران باردار ،زنان سنین باروری و کودکان و نوزادان ، میانسالان و سالمندان می شود،ریسک ابتلا به بیماری و ناتوانی را در این افراد کاهش داده و نهایتآ منجر به سلامتی جسمانی و روانی در این افراد می شود.:
شرح برنامه های واحد سلامت خانواده:
مراقبت ادغام یافته سلامت مادران
جامعه ای سالم است که مجموعه ای از خانواده سالم را در بر داشته باشد ودر یک خانواده سالم ، مادر نقش کلیدی و محوری خود رادر ایجاد این واحد سالم به صورت گوناگون متجلی می سازد و اینجاست که مراقبتهای بهداشتی برای مادران در مقاطع گوناگون علی الخصوص پیش از بارداری، بارداری و پس از زایمان اهمیت خاصی پیدا میکند واز طرفی یکی از مهمترین شاخص های توسعه هرکشوری نسبت مرگ و میر از عوارض بارداری و زایمان است.برنامه مراقبت ادغام یافته سلامت مادران شامل موارد زیر است:
- برنامه مراقبت پیش از بارداری
در واقع هدف از مراقبت دوران پیش از بارداری، این است که وضعیت مادر از لحاظ فیزیکی، جسمی و روحی کاملا مورد ارزیابی قرار گرفته تا بتواند با شرایط مطلوب باردار شده و روند حاملگی سالمتری را طی نماید و این امر موجب کاهش مرگ و میر و عوارض بارداری در مادران و نوزادان میشود.
این مراقبت توسط پزشک یا ماما در مراکز بهداشتی درمانی صورت میگیردو شامل: تشکیل پرونده، معاینات بالینی، درخواست آزمایشات و بررسی تکمیلی،آموزش و مشاوره ،ارائه مکملهای دارویی و ایمن سازی می باشد.
در صورتی که مادران قصد بارداری داشته باشند میتوانند با مراجعه به این مراکز این خدمات را دریافت و با استفاده از راهنماییهای کادر بهداشتی ـ درمانی بارداری سالم و مطمئنی را برنامهریزی نمایند.
برنامه مراقبتهای دوران بارداری:
بارداری پدیده ای کاملاً طبیعی است. یکی از شیرین ترین مراحل زندگی هر زنی، دوران بارداری ، زمان انتظار و آماده شدن او برای پذیرش مسئولیت بزرگ مادر شدن است. هدف اصلی از انجام مراقبت های این دوران، تولد نوزادی سالم، بدون به خطر انداختن سلامت مادر است.
مراقبت بارداری باید به محض اطمینان از بارداری (مثبت شدن آزمایش )انجام گیرد . بدین ترتیب که ضمن ثبت نتیجه آزمایش در فرم مرافبت اقدام به انجام مراقبتها بر اساس جدول زمانبندی ثبت شده در دستورالعمل کشوری گردد.
به منظور ترویج زایمان طبیعی با استفاده از روشهای غیر داروئی کاهش درد زایمان، مادر باردار باید از هفته 20 بارداری در کلاسهای آمادگی برای زایمان شرکت کند. از اینرو لازمست ضمن آموزش به مادر در مورد مزایا و ضوابط شرکت در کلاسهای آمادگی پیش از زایمان مادر در زمان مناسب به نزدیکترین محل برگزاری کلاس معرفی شود.
مراقبتهای پس از زایمان:
مراقبتهای معمول پس از زایمان طی 3 ملاقات انجام می¬شود که ملاقات اول در روزهای 3-1 ، ملاقات دوم در روزهای 15-10 و ملاقات سوم در روزهای 60-42 پس از زایمان انجام می شود.
انجام مراقبتها در هریک از مراحل پیش، حین باردرای و پس از زایمان با توجه به نیازهای هر دوره از انجام مراقبتها باید بر اساس مراحل : مصاحبه، شرح حال، تشکیل پرونده، درخواست آزمایشات، تجویز مکملها، ارجاع مادران نیازمند مراقبت ویژه به پزشک، پزشک متخصص یا مراکز انجام مشاوره ژنتیک، پیگیری و ثبت نتایج آزمایشات و مشاوره های لازم صورت گیرد.
برنامه سلامت کودکان:
برنامه های سلامت کودکان در قالب فعالیتهای ذیل اجرا می شود:
1- مراقبت های ادغام یافته کودک سالم:
این برنامه به دنبال یافتن راهی برای جدا کردن کودکان سالم از کودکان به ظاهر سالم یا مستعد بیماری است که هنوز نشانه های بیماری در آنها مستقر نشده است. در برنامه مراقبت کودک سالم تمام کودکان کمتر از هشت سال که به واحد بهداشتی آورده می شوند از نظر وضعیت عمومی ، تغذیه، وزن، قد، دور سر، دهان و دندان، بینایی ، تکامل ، واکسیناسیون و مکمل های دارویی ، آزمایشات ارزیابی می شوند.
2- مراقبت ها ی ادغام یافته ناخوشی های اطفال ( مانا) :
اینبرنامه در کودکان زیر 5 سال جهت تشخیص بیماری کودک با استفاده از حداقل نشانه های بالینی و درمان ساده انجام می شود . . مراقبت های ادغام یافته ناخوشی های اطفال) مانا( به عنوان یکی از راهکارهای مناسب برای کاهش مرگ و میر کودکان در کشورهای درحال توسعه توصیه شده است. این راهکار مبتنی بر یک اصل عمده است": هر کسی که از کودک مراقبت می کند ، باید به تمامی وجود کودک و بیماریهایی که همزمان میتوانند یک کودک را ناتوان سازند بصورت یک کاسه و جامع در یک ویزیت توجه کند. و توجه انحصاری به شکایت بیمار نمیتواند توجیه کننده ی دریافت خدمت با کیفیت باشد".
3- ترویج تغذیه با شیر مادر :
شروع تغذیه با شیر مادر در ظرف ساعت اول تولد و تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول زندگی و تداوم شیر دهی به مدت 2 سال یا بیشتر ، سلامت جسم و روان مادر و کودک و جامعه را ارتقاء می بخشد و هر ساله جان میلیون ها نوزاد را از مرگ می رهاند و از شاخص های مهم عدالت در سلامت نیز به شمار می آید.
4- نظام مراقبت مرگ کودکان 0-59ماهه :
براساس این برنامه تمامی مرگ های کودکان 0- 59 ماهه برحسب این که مرگ در منزل و یا بیمارستان اتفاق افتاده باشد توسط فرم های بررسی مربوطه بررسی می گردد تا از مرگ های مشابه جلوگیری شود.
5- غربالگری تکامل کودکان :
این برنامه در واقع جزئی از برنامه مراقبت کودک سالم است که در آن برای تمامی کودکان یک ساله و کودکان زیرپنج سالی که مشکل تکاملی دارند پرسشنامه سنین و مراحل ( ASQ) تکمیل می شود و برای پیگیری به پزشک متخصص ارجاع داده می شود.
برنامه باروری سالم و جمعیت:
گروه باروری سالم و جمعیت زیرمجموعه مدیریت سلامت جمعیت، خانواده و مدارس، متولی پیگیری اجرای سیاستهای کلان جمعیتی با رویکرد " افزایش نرخ باروری کلی" و همچنین متولی" حفظ و ارتقای شاخص های سلامت مادرو کودک" و کاهش بار بیماریهای ناشی از بارداری های ناخواسته و پرخطر می باشد.
هدف کلی:
- افزایش نرخ باروری کلی و حفظ و ارتقای شاخص های سلامت مادر و کودک
اهداف اختصاصی:
به طور کلی این برنامه یکی از موفق ترین برنامه های بهــداشتی در کشــور است. ودارای سه بخش اصلی زیر می باشد:
- خدمات پیش از ازدواج:
این جزء در بردارنده همه آموزشهائی است که در دوران پیش از ازدواج در اختیار گروههای مختلف جــامعه مانند سربازان، دانشــجویان و گــروههای مختلف سنی در دوره های متفاوت تحصیلی قرار گیرد. که انتظار می رود این گروهها اطلاعات لازم بهداشت باروری را به منظور برنامه ریزی جهت شروع زندگی موفق و با کمترین عوارض ناشی از مشکلات بهداشتی کسب نمایند.
- خدمات حین ازدواج :
خدمت حین ازدواج شامل آموزشهائی است که در فاصله زمانی پیش از ازدواج به همه زوجین در حال ازدواج ارائه می شود، شرکت در این کلاسها برای همه افراد در آستانه ازدواج اجباری است و عناوین اصلی آن عبارتند از :روابط عاطفی ، اجتماعی و زناشویی ، بارداری و زایمان ایمن و در واقع هدف اصلی در این قسمت شامل موارد زیر می باشد:
- افزایش پوشش زوج های شرکت کننده در کلاس های آموزش هنگام ازدواج
- بهبود استانداردهای آموزش هنگام ازدواج
- خدمات پس از ازدواج :دارای دو بخش عمده ی ارائه خدمت مشاوره باروری سالم و روشهای پیشگیری از بارداری می باشد.
- مشاوره باروری سالم با هدف :
کاهش بارداری های ناخواسته در راستای افزایش بارداری های ارادی و برنامه ریزی شده
کاهش میانگین فاصله زمانی بین ازدواج و فرزند اول
کاهش میانگین فاصله زمانی بین فرزندان
کاهش بارداریهای پرخطر
اطلاعرسانی و آموزش به خانوادهها
- افزایش آگاهی متقاضیان خدمت ، نسبت به روشهای پیشگیری از بارداری، به تناسب روشها و نیازهای پیشگیری از بارداری فرد و سابقه پزشکی وی و حقوق بهداشت باروری، تصمیم گیری آنان را تسهیل می کند. به همین دلیل خدمت مشاوره باروری سالم که یکی از ارکان برنامه بهداشت باروری محسوب می شود پیش از ارائه روشهای پیشگیری از بارداری توسط ارائه دهندگان خدمات بهداشتی در اختیار متقاضیان قرار می گیرد.
برنامه میانسالان :
کلیه مردان و زنان 60- 30 سال شهرستان سمنان و حومه باید پرونده سلامت در مراکز بهداشتی نزدیک محل سکونت خود تشکیل دهند ودر زمینه های زیر تحت بررسی قرار می گیرند:
- مشخصات فردی
- بررسی تن سنجی( اندازه گیری توده بدنی و دور شکم ) ، بررسی شیوه زندگی( تغذیه ، فعالیت جسمانی ، استعمال دخانیات و مواد مخدر ، ارزیابی روانشناختی ، ایمن سازی ، آلرژی ، مواجهات شغلی ، مکمل یاری) ،
- بررسی سلامت باروری ( سوابق و شرح حال ، معاینات ، پاراکلینیک ، انجام پاپ اسمیر ، درخواست ماموگرافی و سونوگرافی و در صورت لزوم ارجاع ، معاینات پستان و آموزش خود آزمایی آن و آموزش ورزش کگل )
- شرح حال و سوابق پزشکی ( سوابق و شرح حال ، بیماری های قلبی عروقی ، دیابت ، دیس لیپیدمی ، آسم ، استئوپروز ، آرتروز ، کم خونی ، بیماری های گوارشی، کلیوی ، سرطان ، بیماری های مزمن ،علائم بیماری های جسمی و روانی ، انجام معاینات ، اندازه گیری فشارخون ، سمع قلب ، ریه و تیروئید، درخواست آزمایشات و بررسی های پاراکلینیک و تصویر برداری)
این برنامه در توسط3 سطح کاردان و پرسنل غیر پزشک ، ماما و پزشک ارائه خدمت می گردد.
برنامه سالمندان
محورهای برنامه سلامت سالمندان :
- آموزش شیوه زندگی سالم در دوران سالمندی
- مراقبتهای ادغام یافته سلامت سالمندان
- برنامه شیوه زندگی سالم در دوره سالمندی :
موضوع برنامه تغذیه میباشد که در دو جلسه آموزشی بر اساس طرح درس برای جمعیت هدف( افراد بالای 60 سال) در کلیه مراکز و پایگاههای سلامت و خانه های بهداشت برگزار می گردد .
تعداد سالمند شرکت کننده در این جلسات آموزشی بین 5 تا 20 نفر خواهد بود که پرسشنامه پیش و پس از آزمون که در ابتدا و انتهای کلاس آموزشی برای سالمندان شرکت کننده در کلاس تکمیل میگردد.
- برنامه مراقبتهای ادغام یافته و جامع سالمندی :
- اهداف برنامه :
- کاهش بار بیماریهای اولویت دار در گروه سنی بالای 60 سال
- کاهش بار معلویتهای ناشی از بیماریهای اولویت دار در گروه سنی 60 سال و بالاتر
- اجزا کلی این بسته خدمتی شامل :
ارزیابی کردن سالمند ،طبقه بندی کردن مشکل سالمند،توصیه های لازم به سالمند .
در فرم مراقبت دوره ای اطلاعات سالمند شامل : عوامل خطر ،علایم بیماری ،نتایج آزمایشات تخصصی ،اقدامات پاراکلینیکی و توصیه های درمانی و غیردرمانی ثبت گردد.این فرم شامل دو بخش غیرپزشک و پزشک است.
در پایان مراقبتها چنانچه برای سالمند احتمال ابتلا به یک و چند بیماری وجود داشته باشد که نیاز به خدمات تخصصی بر اساس راهنمای آموزشی سالمند داشته باشد از مراقبتهای سطح بالاتر بهره مند می گردد و در چرخه ارجاع قرار میگردد.
برای سالمند نیازمند پیگیری ،فرم پیگیری تکمیل می گردد.فرم پسخوراند معمولا به دنبال ارجاع سالمند به پزشک ، در صورتیکه سالمند نیاز به مراقبتهای ویژه توسط تیم غیرپزشک داشته باشد ،تکمیل میگردد.
شماره تماس مستقیم واحد : 33334520 داخلی : 237